Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) nedir? Öğretmenler için kapsamlı rehber

Eylül 2024’te öğretmenler bir e-postayla uyandı. Müfredat değişiyordu. Ekim 2025’te ise Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın yayımladığı bir doküman, bu değişimin asıl çerçevesini netleştirdi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni.

Bu yazıda öğretmenlerin sıkça sorduğu sorulara cevap vereceğiz: TYMM nedir, eski müfredattan farkı ne, “yetkin ve erdemli insan” tam olarak ne demek ve öğrenme çıktıları çerçevesi nasıl çalışıyor.

TYMM ne demek? Açılımı ve tanımı

TYMM, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin kısaltması. MEB tarafından 2024-2025 öğretim yılında uygulamaya konulan yeni öğretim programlarının çerçeve adı. Bütün branşlardaki yeni öğretim programları bu modelin altında konumlanıyor.

“Maarif” kelimesi tesadüfen seçilmiş değil. Eski Osmanlıca’da “bilme, bilgi, marifet” anlamına geliyor. MEB de bu terimi “bilgi, beceri, eğilim ve değerlere sahip yetkin ve erdemli insanı hedefleyen bir eğitim yaklaşımı” olarak tanımlıyor. Yani sadece bir müfredat değişikliği değil, eğitime bakışın yeniden tanımlanması.

Maarif Modeli’nin temel yaklaşımı: Neden böyle bir model?

Eski müfredat sistemi (2017-2018 ve öncesi) ağırlıklı olarak kazanım odaklıydı. Her dersin altında onlarca kazanım listelenir, öğretmen bunları sırayla işlerdi. TYMM bu yapıyı değiştirdi.

Maarif Modeli’nin temel felsefesi şu cümlede özetleniyor: “Aklıselim, kalbiselim ve zevkiselim nesiller yetiştirmek.” Bu üç kavram, modelin merkezinde duruyor. Akıl, vicdan ve estetik duyuşun birlikte gelişmesi hedefleniyor.

Modelin temel yaklaşımının somut yansımaları:

Bütüncül bakış. İnsan ruh ve bedenden oluşan bir bütün olarak ele alınıyor. “Ontolojik bütünlük, epistemolojik bütünlük, zamansal bütünlük ve aksiyolojik olgunluk” kavramları öğrenci profilinin temelini oluşturuyor.

Disiplinler arası ilişki. Matematik dersinde işlenen bir konu, fen veya sosyal bilgilerle nasıl bağlanır sorusu artık programın yapı taşı. Disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlar da gerektiğinde devreye giriyor.

Türkçenin merkeziliği. Dil, “insanın varlık dünyasına erişiminin ve düşünceyi oluşturmasının temel aracı” olarak konumlanıyor. Eğitimin her aşamasında Türkçenin doğru kullanımı vurgulanıyor.

Esneklik. Programlar “teknik açıdan gerektiğinde yenilenen, güncellenen, sadeleşen” bir yapıda tasarlandı. Öğretmenin okul temelli planlama yapabilmesine alan açılıyor.

Yetkin ve erdemli insan: TYMM’nin öğrenci profili

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin nihai hedefi tek bir cümleyle özetleniyor: yetkin ve erdemli insanlar yetiştirmek.

İki kavram birbirini tamamlıyor:

Yetkinlik belli bir alanda gerekli olan bilgi ve becerilere sahip olmayı ifade ediyor.
Erdem ise ruhsal olgunluğu, ahlaken övülen meziyetleri kapsıyor.

Öğrenci profilini dört temel bütünlük şekillendiriyor:

Bütünlük	Ne anlatıyor
Ontolojik bütünlük	Ruh ve beden dengesi, sağlıklı ve dengeli bir insan
Epistemolojik bütünlük	Bilgi ve bilgelik, eleştirel düşünme ve problem çözme
Zamansal bütünlük	Geçmişten geleceğe uzanan sürekli öğrenme, ortak tarih bilinci
Aksiyolojik olgunluk	Değerlerin gelişimi, ahlaki karar verme yetisi

Bu çerçeve, ders planlamasından ölçme değerlendirmeye kadar her aşamayı şekillendiriyor. Bir öğretmenin sadece “öğrenci bu kazanımı kazandı mı” değil, “bu konu öğrencinin epistemolojik gelişimine ne katkı sağladı” sorusunu da sorması bekleniyor.

Öğrenme Çıktıları Çerçevesi: TYMM’nin yapı taşı

Eski programdaki “kazanım” yerine TYMM’de öğrenme çıktıları kavramı kullanılıyor. Ama öğrenme çıktıları tek başına yetmiyor. Bunlar daha geniş bir çerçevenin parçası.

Öğrenme Çıktıları Çerçevesi dört temel başlık altında yapılandırılmış:

1. Kavramsal Beceriler

Düşünme, problem çözme, karar verme, eleştirel ve yaratıcı düşünme gibi üst düzey bilişsel beceriler. Bunlar tüm derslerin ortak zeminini oluşturuyor.

2. Fiziksel Beceriler

El göz koordinasyonu, motor beceriler, beden farkındalığı gibi fiziksel gelişim alanları. Sadece beden eğitimi dersine sıkıştırılmamış, programın geneline yayılmış.

3. Eğilimler

Merak, sorumluluk, sebat, açık fikirlilik gibi öğrenmeye dair tutumlar. Bir öğrencinin “matematik biliyor” olması yetmiyor, matematiğe yönelik nasıl bir eğilim geliştirdiği de izleniyor.

4. Alan Becerileri

Branşa özgü beceriler. Türkçenin alan becerileri var, matematiğin var, fen bilimlerinin var. Sosyal bilimler, sanat, beden eğitimi, bilişim teknolojileri, tasarım, din eğitimi ve yabancı diller için de ayrı alan becerileri tanımlanmış.

Programlar Arası Bileşenler: Bütüncül gelişimin üç ayağı

Maarif Modeli’nin en yenilikçi yanı, derslerin üstünde duran “programlar arası bileşenler” kavramı. Üç temel başlık var:

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri. Öz farkındalık, ilişki kurma, sorumlu karar verme gibi alanlar. Her dersin içinde örtük olarak işleniyor.

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi. Adalet, hikmet, merhamet, çalışkanlık gibi değerler. Bunlar ayrı bir ders olarak değil, programın “ruhunda tabii bir şekilde” yer alıyor.

Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerileri. Dijital okuryazarlık, finansal okuryazarlık, çevre okuryazarlığı gibi 21. yüzyıl okuryazarlıkları.

Bu bileşenler ders kapsamında izole biçimde işlenmiyor. Bir Türkçe dersinde bir hikâye okurken, hem alan becerileri hem sosyal duygusal beceriler hem de erdem değer eylem boyutu eş zamanlı çalışıyor.

TYMM’nin eski müfredattan en belirgin farkları

Karşılaştırmayı netleştirmek için iki sistemi yan yana koyalım:

Boyut	Eski Müfredat (2017 öncesi)	Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
Temel birim	Kazanım	Öğrenme çıktısı
Yaklaşım	Konu/kazanım odaklı	Beceri ve değer odaklı
Disiplinler arası	Sınırlı	Yapı taşı
Değerler eğitimi	Ayrı başlıklar	Programın ruhunda örtük
Öğrenci profili	Açıkça tanımlanmamış	Yetkin ve erdemli insan
Farklılaştırma	İsteğe bağlı	Sistematik (zenginleştirme + destekleme)
Ölçme-değerlendirme	Sınav ağırlıklı	Öğrenme kanıtları çeşitliliği

Bu fark, sadece kâğıt üzerinde bir değişiklik değil. Öğretmenin sınıfta nasıl davrandığını, ders planını nasıl kurguladığını ve öğrenciyi nasıl değerlendirdiğini doğrudan etkiliyor.

Kaynaklar:

Millî Eğitim Bakanlığı (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Ankara.
1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu.