YAZEK Nedir? MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi'ne Dair Her Şey

Ocak 2026’da Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı yeni bir kılavuz yayımladı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu. Bununla birlikte yazek.meb.gov.tr adresinden erişilen bir web platformu da hayata geçti.

Türkiye’deki tüm MEB okullarında yapay zeka kullanımı artık resmi bir çerçeveye bağlandı. Öğretmenler için bu, “ChatGPT’yi sınıfta nasıl kullanırım” sorusunun ötesinde, bir beyan ve denetim mekanizmasının da işin parçası olması demek.

Bu yazıda öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin yeni süreçte aklına gelen ana soruları yanıtlıyoruz: YAZEK tam olarak nedir, Etik Beyan Formu hangi durumlarda zorunlu, doldurmazsanız ne olur, etik ihlal başvurusu nasıl işler ve sürecin tüm aşamaları neler.

YAZEK ne demek? Açılımı ve tanımı

YAZEK, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi’nin kısaltması. MEB tarafından geliştirilen web tabanlı bir platform. Sistem üç ana işlevi yerine getiriyor:

1. Öğretmenlerin yapay zeka uygulamaları için Etik Beyan Formu doldurmasını sağlıyor.

2. Etik ihlal bildirimlerinin alınması, incelenmesi ve karara bağlanması sürecini yönetiyor.

3. Okul, il, ilçe ve üst kurul düzeyindeki tüm etik denetim akışını tek bir merkezden izlenebilir hale getiriyor.

Sisteme giriş MEBBİS bilgileriyle yapılıyor. Yani ayrı bir kullanıcı oluşturmaya gerek yok, mevcut MEBBİS hesabı yeterli.

YAZEK hangi okulları kapsıyor?

Kılavuz oldukça geniş bir kapsamla geliyor. MEB’e bağlı:

• Her tür ve derecedeki resmî okullar,

• Özel öğretim kurumları (özel okullar),

• Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM),

• Halk eğitim merkezleri

YAZEK kapsamında. Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı birimlerinin yürüteceği yapay zeka uygulamaları için de ayrı bir beyan süreci tanımlanmış.

Etik Beyan Formu hangi durumlarda doldurulur?

Bu, öğretmenlerin en çok kafasının karıştığı kısım. Kılavuz net bir ayrım yapıyor: Etik Beyan Formu doldurma yükümlülüğü, yapay zekanın öğrenciyle veya öğrenci verisiyle temas ettiği her durumda devreye giriyor.

Form doldurmanın ZORUNLU olduğu durumlar

Öğrenci etkileşimi varsa. Öğrencilerin ders kapsamında bir sohbet botuyla soru-cevap yapması, yapay zeka aracıyla görsel veya müzik üretmesi, öğretmenin akıllı tahtada YZ destekli ders işlemesi. Bunların hepsi öğrenci etkileşimi sayılıyor ve beyan gerektiriyor.

Öğrenci verisi işleniyorsa. Kompozisyon, ödev, ses kaydı veya rapor gibi öğrenci ürünlerinin yapay zekaya analiz için verilmesi. Öğrenci notlarının veya kazanım verilerinin işlenmesi. İsimler gizlenmiş ve anonimleştirilmiş olsa bile beyan zorunlu.

Ölçme, değerlendirme veya karar desteği varsa. Öğrenci ürünlerinin değerlendirilmesi, puanlanması, geri bildirim üretiminde YZ kullanımı. Öğrencilerin seviye belirlenmesi veya gruplara ayrılması için YZ kullanımı.

Form doldurmanın GEREKMEDİĞİ durumlar

Ders hazırlığı, materyal üretimi, mesleki gelişim. Ders planı yazmak, etkinlik fikri oluşturmak, sunum hazırlamak, makale taramak. Öğretmen kişisel olarak yapay zeka kullanıyorsa ve öğrenci sürece dahil değilse beyan gerekmiyor.

Öğrencinin kendi inisiyatifiyle kullanımı. Öğrencinin evde tek başına ders çalışırken yapay zeka kullanması. Bu, öğretmenin yönlendirmesi ve okulun resmî projesi kapsamında olmadığı için beyan kapsamında değil.

Yani sınıfta öğrenciyle YZ kullanacaksanız form var. Pazar gecesi evde ders planı yazarken YZ kullanıyorsanız form yok.

Etik Beyan Formu’nda hangi bilgiler isteniyor?

Form çok uzun değil. Genel olarak şu bilgiler dolduruluyor:

• Kişisel bilgiler. MEBBİS sisteminden otomatik geliyor, manuel girilmiyor.

• Okul, sınıf düzeyi, şube, ders. Açılır listelerden seçim yapılıyor.

• Uygulamanın kapsamı. Hangi amaca yönelik olduğu (ölçme değerlendirme, içerik üretimi, soru-cevap vb.).

• Yapay zeka aracı. Hangi aracın kullanılacağı. Listede yoksa “diğer” işaretlenip yazılıyor.

• Açıklama. Uygulamanın nasıl gerçekleşeceği kısaca aktarılıyor.

• Etik İlkelere Uygunluk Beyanı. Öğretmen, uygulamanın kılavuzda belirtilen sekiz etik ilkeye uygun olduğunu beyan ediyor.

Form taslak olarak kaydedilebiliyor. Nihai olarak onaylanmadan değiştirilebiliyor. Onaylandıktan sonra 3 gün boyunca düzenlemeye açık kalıyor, sonra kilitleniyor.

Beyan sonrası onay sürecine gerek var mı?

Hayır. Form doldurulduktan sonra ayrıca bir onay süreci yok. Öğretmen formu doldurup uygulamasını başlatabiliyor. Bu, sürecin en pratik tarafı.

Ancak bir istisna var: Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi beyan edilen uygulamada bariz bir risk görürse (örneğin KVKK’ye aykırı veri toplama veya güvenlik açığı) öğretmene “Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun” uyarısı gönderebilir ve durumu incelemeye alabilir.

Sekiz etik ilke: YAZEK’in dayandığı çerçeve

Kılavuz, yapay zeka uygulamalarının sekiz etik ilkeye uygun olmasını şart koşuyor. Bunlar:

1. İnsan Merkezli ve Hak Temelli Yaklaşım - Teknoloji amaç değil araç.

2. Eşitlik ve Kapsayıcılık - Hiçbir grup üzerinde ayrımcılığa yol açmama.

3. Şeffaflık ve Açıklanabilirlik - Kullanıcı YZ ile etkileşimde olduğunu bilmeli.

4. Mahremiyet, Gizlilik ve Veri Yönetişimi - KVKK’ye tam uyum.

5. Güvenilirlik, Emniyet ve Teknik Sağlamlık - Halüsinasyon ve güvenlik tehditlerine karşı korunma.

6. Hesap Verebilirlik ve İnsan Denetimi - Nihai sorumluluk her zaman insanda.

7. Eğitsel Değer ve Nitelikli Katkı - Pedagojik amaca hizmet etmeli.

8. Millî ve Manevi Değerlere Uyum - 1739 sayılı kanunla uyumlu içerik.

Bu sekiz ilke birbirinden bağımsız değil, bütüncül bir çerçeve oluşturuyor. Bir öğretmen Etik Beyan Formu’nu doldururken aslında bu sekiz ilkeye uygunluk taahhüdü veriyor.

Madlen ve YAZEK uyumu

Madlen, MEB’in etik çerçevesini baştan beri benimseyen bir tasarımla geliştirildi. Öğretmenin platformu kullanması, Etik Beyan Formu’nu doldurması gereken bir uygulama olarak değerlendiriliyorsa, bu beyan tarafımızca değil öğretmen tarafından yapılıyor (zaten kılavuz da bunu öğretmen sorumluluğu olarak tanımlıyor).

Madlen’in altyapısının etik ilkelerle örtüşen yönleri:

• Veri yönetişimi: KVKK ve GDPR uyumlu. Infercom ortaklığı sayesinde veri AB sınırları içinde, Almanya’da saklanıyor.

• İnsan denetimi: Hiçbir Madlen aracı öğrenciye doğrudan not vermez. Tüm çıktılar öğretmen kontrolünden geçer.

• Şeffaflık: Madlen Asistan’ın ne ürettiği, hangi kazanıma bağlandığı her zaman görünür.

• Eğitsel değer: Tüm araçlar MEB öğretim programlarıyla doğrudan entegre. TYMM uyumu altyapı seviyesinde.

• Millî değerler uyumu: İçerik üretiminde 1739 sayılı kanunla uyumlu Türkçe ve kültürel hassasiyet gözetiliyor.

Yani bir öğretmen Madlen üzerinden bir uygulama planlayıp Etik Beyan Formu doldurduğunda, formda taahhüt ettiği ilkelere uygun bir altyapıyla çalışıyor olur.

Kaynaklar:

• Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Ankara.

• Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK)

• MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi (22 Ekim 2025).