Okulunuzda yapay zekâ etiği ekibi nasıl kurulur?

22 Ekim 2025’te yürürlüğe giren MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi, Türkiye’deki her okula somut bir görev yüklüyor: kendi yapay zekâ etiği ekibini kurmak. Bu yazıda ekibin kimlerden oluştuğunu, neyden sorumlu olduğunu ve müdür olarak adım adım ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Okul yapay zekâ etiği ekibi nedir?

Yönerge, yapay zekâ denetimini üç kademeli bir yapıya bağlıyor. En üstte Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı bünyesindeki Üst Kurul, ortada il ve ilçe kurulları, en altta ise okul yapay zekâ etiği ekipleri var. Sınıfta olup biten her şey en alt kademeden başlıyor.

Yani okuldaki ekip, sahadaki ilk durak. Bir öğretmen sınıfta yapay zekâ kullandığında, bir veli rahatsızlık bildirdiğinde ya da bir uygulama etik ilkelerle çeliştiğinde ilk inceleme bu ekipte yapılıyor.

Ekip kimlerden oluşur?

Yönergenin 13. maddesi yapıyı net tanımlıyor: ekip, okul müdürünün başkanlığında en az üç üyeden oluşur ve okul müdürlüğü tarafından kurulur.

Üç kişi alt sınır. Okulun büyüklüğüne ve yapay zekâ kullanımının yoğunluğuna göre ekibi genişletebilirsiniz. Kimleri seçeceğiniz size bırakılmış. Pratikte işe yarayan bir bileşim şöyle:

• Okul müdürü (başkan)

• Teknolojiyle arası iyi bir öğretmen (bilişim, fen ya da yapay zekâ araçlarını aktif kullanan biri)

• Rehber öğretmen (öğrenci verisi ve mahremiyet konusunda hassasiyeti olan)

Kapsam sadece resmî örgün okullarla sınırlı değil. Özel okullar, Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM) ve halk eğitim merkezleri de kendi ekibini kuruyor.

Ekibin görevleri neler?

Yönerge ekibe üç temel görev veriyor.

Birincisi, okuldaki yapay zekâ uygulamalarının yönergeye ve Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu’na uygun yürütülmesini sağlamak. Öğretmenler sınıfta yapay zekâ kullanırken kuralların içinde kalıyor mu, ekip bunu gözetiyor.

İkincisi, rehberlik ve destek. Bir öğretmen “Bu aracı kullanmak beyan gerektirir mi?” diye sorduğunda cevabı verecek mercii ekip. Bu görev, ekibi bir ceza birimi olmaktan çıkarıp bir danışma noktasına dönüştürüyor.

Üçüncüsü, etik ihlal bildirimlerini incelemek ve karara bağlamak. Bir sorun bildirildiğinde dosyayı ilk açan ekip oluyor.

Etik ihlal bildirimi geldiğinde ne oluyor?

Yönergenin 16. maddesi süreci adım adım tanımlıyor. Bir bildirim önce okula yapılıyor. Okul ekibi bunu 15 gün içinde inceleyip karara bağlıyor ve sonucu ilgililere bildiriyor.

Karara itiraz olursa dosya il ya da ilçe kuruluna gidiyor, orası da 15 gün içinde karar veriyor. Üçüncü itiraz mercii Üst Kurul. Üst Kurul, itiraz tarihinden itibaren bir ay içinde sonuçlandırıyor.

Bir noktayı atlamamak gerekiyor. Ekip ya da üst merciler bir uygulamada etik ihlal tespit ederse, o uygulama durduruluyor. Yani ekibin kararı sembolik değil, doğrudan sonuç doğuruyor.

Müdür olarak adım adım ne yapmalısınız?

1. Ekibi belirleyin. Müdür dahil en az üç kişi. İmza karşılığı görevlendirme yazısı hazırlayın.

2. Yönergeyi ve Etik Kılavuz’u ekibe okutun. Sekiz etik ilke ve Etik Beyan Formu süreci ekibin ortak dili olmalı.

3. Öğretmenlere duyurun. Hangi durumlarda Etik Beyan Formu doldurulacağını ve sorularını kime soracaklarını net anlatın.

4. Bir bildirim kanalı açın. Veli ya da öğrenci bir rahatsızlık iletmek istediğinde nereye başvuracağını bilsin.

5. Kullanılan araçları gözden geçirin. Okulda hangi yapay zekâ araçları kullanılıyor, hangileri öğrenci verisine dokunuyor, listeleyin.

İlk dört adım birkaç günde tamamlanabilir. Asıl iş beşinci adımda: okulda kullanılan araçların KVKK ve etik ilkeler açısından gerçekten uygun olup olmadığını değerlendirmek.

Madlen, ekibin işini nasıl kolaylaştırıyor?

Ekibin en çok vakit harcayacağı yer, kullanılan araçların güvenli olup olmadığını denetlemek. Madlen bu denetimi baştan karşılayacak şekilde kuruldu.

Öğretmen ve öğrenci verileri Infercom altyapısı üzerinde, Almanya’daki sunucularda, Avrupa Birliği sınırları içinde saklanıyor. ABD’ye veri aktarımı yapılmıyor, veriler model eğitiminde kullanılmıyor. Bu, Etik Kılavuz’un “Mahremiyet, Gizlilik ve Veri Yönetişimi” ilkesinin aradığı koşul. Konunun detayını okul yöneticileri için hazırladığımız KVKK rehberinde bulabilirsiniz.

Madlen’in her çıktısı öğretmen kontrolünden geçiyor, hiçbir araç öğrenciye doğrudan not vermiyor. Yani “nihai sorumluluk insanda” ilkesi altyapı seviyesinde korunuyor. Ekibinizin bir Madlen uygulamasını incelerken bu kriterleri tek tek araştırması gerekmiyor.

Kaynaklar

• MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi (22 Ekim 2025).

• Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Ankara.

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (2016).