Etik Beyan Formu Nedir, Nasıl Doldurulur?

Cuma günü son ders. Bir Türkçe öğretmeni, gelecek hafta öğrencilere bir sohbet botuyla metin analizi yaptırmayı planlıyor. Tam etkinliği hazırlarken aklına takılıyor: “Bunun için bir form doldurmam gerekiyordu galiba. Hangi durumda zorunluydu?”

Ocak 2026’da yazek.meb.gov.tr devreye girdikten sonra bu soru her öğretmenin masasında. Yapay zekâyı sınıfta kullanmadan önce Etik Beyan Formu doldurmak artık sürecin parçası. Bu yazıda formun ne olduğunu, ne zaman zorunlu olduğunu ve adım adım nasıl doldurulacağını anlatıyoruz.

Etik Beyan Formu nedir?

Form, bir öğretmenin planladığı yapay zekâ uygulamasının etik ilkelere uygun olduğunu beyan ettiği belge. Yönergenin 15. maddesi, eğitim kurumlarında yapay zekâ uygulamalarında öğretmenlerin bu formu doldurmasını esas alıyor. Form, YAZEK platformu üzerinden dolduruluyor ve girişi MEBBİS bilgileriyle yapılıyor. Ayrı bir hesap açmaya gerek yok.

Form ne zaman zorunlu, ne zaman değil?

Burası en çok karışan kısım. Kılavuz net bir ayrım yapıyor: form, yapay zekânın öğrenciyle ya da öğrenci verisiyle temas ettiği her durumda zorunlu.

Zorunlu olduğu durumlar:

Öğrenci etkileşimi varsa. Öğrencinin ders kapsamında bir sohbet botuyla soru-cevap yapması, yapay zekâ ile görsel ya da müzik üretmesi, akıllı tahtada yapay zekâ destekli ders işlenmesi.
Öğrenci verisi işleniyorsa. Kompozisyon, ödev, ses kaydı gibi öğrenci ürünlerinin analiz için yapay zekâya verilmesi. İsimler gizlenmiş olsa bile beyan gerekiyor.
Ölçme, değerlendirme ya da karar desteği varsa. Öğrenci ürünlerinin puanlanması, geri bildirim üretimi ya da öğrencilerin gruplara ayrılmasında yapay zekâ kullanımı.

Gerekmediği durumlar:

Ders hazırlığı ve materyal üretimi. Ders planı yazmak, etkinlik fikri bulmak, sunum hazırlamak, makale taramak.
Öğrencinin kendi inisiyatifiyle evde yapay zekâ kullanması.

Kısaca: sınıfta öğrenciyle yapay zekâ kullanacaksanız form var. Pazar gecesi evde ders planı hazırlarken yapay zekâ kullanıyorsanız form yok.

Formu adım adım doldurma

Form uzun değil. Şu bilgiler isteniyor:

Kişisel bilgiler. MEBBİS’ten otomatik geliyor, elle girmiyorsunuz.
Okul, sınıf düzeyi, şube, ders. Açılır listelerden seçiyorsunuz.
Uygulamanın kapsamı. Amaç ne: ölçme değerlendirme mi, içerik üretimi mi, soru-cevap mı?
Yapay zekâ aracı. Hangi aracı kullanacaksınız. Listede yoksa “diğer” seçip yazıyorsunuz.
Açıklama. Uygulamanın nasıl gerçekleşeceğini kısaca aktarıyorsunuz.
Etik ilkelere uygunluk beyanı. Uygulamanın sekiz etik ilkeye uygun olduğunu onaylıyorsunuz.

Form taslak olarak kaydedilebiliyor. Onayladıktan sonra 3 gün düzenlemeye açık kalıyor, sonra kilitleniyor.

Doldurduktan sonra ne oluyor?

İyi haber: ayrı bir onay süreci yok. Formu doldurup uygulamanızı hemen başlatabiliyorsunuz. Beklemek zorunda değilsiniz.

Tek istisna şu: Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi beyan edilen uygulamada bariz bir risk görürse (örneğin KVKK’ye aykırı veri toplama) size “uygulamayı başlatmayın ya da durdurun” uyarısı gönderebilir ve durumu incelemeye alabilir.

Yapay zekâ kullanmadan önce kısa kontrol listesi

Formu doldurmadan önce şunları netleştirin:

Bu etkinlikte öğrenci yapay zekâ ile etkileşiyor mu, yoksa sadece ben mi kullanıyorum? Cevap “öğrenci” ise form var.
Hangi aracı kullanacağım ve bu araç öğrenci verisini nerede saklıyor?
Etkinliğin pedagojik amacı net mi, yoksa yapay zekâyı sadece kullanmış olmak için mi devrede?
Öğrencilere yapay zekâyı nasıl kullanacaklarını ve son ürünün kendilerine ait olması gerektiğini anlattım mı?

Bu son madde önemli. Yapay zekâ tespit araçlarının Türkçede güvenilir olmadığını daha önce yazmıştık. Kuralı baştan koymak, sonradan “bunu sen mi yazdın” tartışmasından çok daha sağlıklı.

Madlen kullanırken beyan nasıl işliyor?

Bir öğretmen Madlen üzerinden öğrenciyle bir uygulama planlıyorsa, Etik Beyan Formu’nu yine öğretmen dolduruyor. Kılavuz da beyanı öğretmen sorumluluğu olarak tanımlıyor, bu sorumluluk platforma devredilemiyor.

Madlen’in işi kolaylaştıran yanı, formda taahhüt ettiğiniz ilkelerle uyumlu bir altyapı sunması. Veriler Avrupa Birliği sınırları içinde saklanıyor, her çıktı öğretmen kontrolünden geçiyor, üretilen içeriğin hangi kazanıma bağlandığı görünür. Yani formu doldururken “bu araç sekiz ilkeye uygun mu” sorusunun cevabını ayrıca araştırmanız gerekmiyor.

Kaynaklar

Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Ankara.
Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK), yazek.meb.gov.tr.
MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi (22 Ekim 2025).