MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi Nedir?

22 Ekim 2025. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, eğitimde yapay zekâ kullanımını ilk kez tek bir resmî çerçeveye bağlayan bir belge yayımladı: Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi. Bu yönerge, sınıftaki bir öğretmenin yapay zekâ kullanımından Bakanlık merkezindeki bir karara kadar tüm denetim zincirini tanımlıyor.

Peki bu yönerge tam olarak neyi düzenliyor? Bu yazıda yönergenin kurduğu yapıyı, etik ilkeleri ve ihlal durumunda işleyen süreci öğretmen ve yöneticiler için sadeleştiriyoruz.

Yönerge neye dayanıyor?

Yönergenin hukuki dayanağı üç metin: 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Kararname. Yani yönerge havadan inen bir kural değil, mevcut eğitim ve veri koruma mevzuatının yapay zekâ alanına uzantısı.

Kapsam geniş tutulmuş. Bakanlığın eğitim, öğretim ve yönetim süreçlerindeki tüm yapay zekâ uygulamaları ve bu süreçlerdeki tüm kullanıcılar yönergenin içinde. Sınıftaki öğretmenden il müdürlüğündeki uzmana kadar herkes bu çerçevenin kapsamında.

Üç kademeli yapı

Yönergenin kalbi, üç kademeli bir kurul yapısı.

Üst Kurul. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanının başkanlığında, 11 üyeden oluşuyor. İçinde Bakanlık birimlerinden üyeler, akademisyenler, özel sektör ve sivil toplum temsilcileri var. Görevi: etik ilkeleri ve kılavuzu hazırlamak, ulusal ve uluslararası gelişmeleri takip etmek, il ve ilçe kurullarının kararlarına yapılan itirazları sonuçlandırmak.

İl ve ilçe kurulları. Her ilde, il millî eğitim müdür yardımcısı ya da şube müdürü başkanlığında, dört ila dokuz üyeli bir kurul kuruluyor. İçinde bilgi işlem, strateji geliştirme ve hukuk birimlerinden üyeler bulunuyor. Gerek görülürse ilçelerde de aynı yetkiyle kurul kurulabiliyor. Görevi: okul ekiplerinin kararlarına yapılan itirazları incelemek ve yapay zekânın etik kullanımı için okullara destek vermek.

Okul yapay zekâ etiği ekipleri. Okul müdürünün başkanlığında en az üç üye. Sahadaki ilk durak. Okuldaki uygulamaların kurallara uygun yürümesini sağlıyor, öğretmenlere rehberlik ediyor ve etik ihlal bildirimlerini ilk inceleyen merci oluyor. Bu ekibin nasıl kurulacağını ayrı bir yazıda adım adım anlattık.

Etik ilkeler

Yönergenin 14. maddesi, tüm yapay zekâ uygulamalarında gözetilmesi gereken temel ilkeleri sayıyor: insan haklarını gözeten, millî ve manevi değerlere dayalı, kapsayıcı ve erişilebilir, gizlilik ve mahremiyet esaslarına uygun, sürdürülebilir, karar süreçleri açık ve izlenebilir uygulamalar. Kişisel veri söz konusu olduğunda KVKK’ye tam uyum zorunlu tutuluyor.

Bu ilkelerin ayrıntısı, yönergeyle birlikte anılan Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu’nda sekiz başlık altında açılıyor. Bir öğretmen Etik Beyan Formu doldurduğunda aslında bu sekiz ilkeye uygunluk taahhüdü veriyor.

İhlal ve itiraz süreci

Yönerge, bir şey ters gittiğinde ne olacağını da net bağlamış. Etik ihlal bildirimi önce okula yapılıyor:

1. Okul ekibi 15 gün içinde inceleyip karar veriyor.

2. İtiraz olursa il ya da ilçe kuruluna gidiyor, orası da 15 gün içinde karar veriyor.

3. Son itiraz Üst Kurul’a yapılıyor, Üst Kurul bir ay içinde sonuçlandırıyor.

İhlal tespit edilen uygulama durduruluyor. Bu, yönergenin sembolik değil bağlayıcı olduğunu gösteren en somut nokta.

Yönerge, kılavuz ve YAZEK nasıl birbirine bağlanıyor?

Üç kavramı karıştırmamak gerekiyor:

• Yönerge (22 Ekim 2025): kurulları, ekipleri ve süreçleri tanımlayan çerçeve. “Kim, neyden sorumlu” sorusunun cevabı.

• Etik Kılavuz (Ocak 2026): etik ilkelerin ve Etik Beyan Formu’nun detaylarını açıklayan rehber. “Kurallar tam olarak neler” sorusunun cevabı.

• YAZEK (yazek.meb.gov.tr): beyanların yapıldığı ve ihlallerin izlendiği web platformu. “Bütün bunlar nerede işliyor” sorusunun cevabı.

Üçü birlikte, eğitimde yapay zekâ kullanımının tek bir izlenebilir sistem altında toplanmasını sağlıyor.

Madlen ve bu çerçeve

Madlen, MEB’in etik çerçevesiyle uyumlu olacak şekilde tasarlandı. Veriler Avrupa Birliği sınırları içinde saklanıyor, hiçbir araç öğrenciye doğrudan not vermiyor, üretilen içeriğin hangi kazanıma bağlandığı her zaman görünür ve tüm araçlar MEB öğretim programlarıyla entegre. Yani bir öğretmen Madlen üzerinden uygulama planlayıp Etik Beyan Formu doldurduğunda, taahhüt ettiği ilkelere uygun bir altyapıyla çalışıyor.

Kaynaklar

• MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi (22 Ekim 2025).

• Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Ankara.

• 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu.

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (2016).